Tạp Chí Đồ Họa Việt Nam

Quy tắc bố cục thiết kế mà designer cần biết

Quy tắc bố cục thiết kế mà designer cần biết – Nếu là một designer thiết kế quảng cáo, chắc hẳn bạn cũng thường xuyên phải làm việc với hình ảnh. Xin giới thiệu với bạn một bài viết khá hay về nhiếp ảnh, chúng ta có thể học ở đó ít nhiều ý tưởng cho công việc thiết kế của mình.

Quy tắc bố cục thiết kế mà designer cần biết

Để có một bức ảnh đẹp phụ thuộc rất nhiều vào con mắt thẩm mỹ và cảm nhận của bản thân mình, tuy nhiên một vài tiêu chí để so sánh và áp dụng chắc chắn sẽ làm bạn cảm thấy tự tin hơn về tác phẩm của mình.

Trong giới nhiếp ảnh nói riêng và giới hội họa nói chung, ai cũng cần phải hiểu muốn tác phẩm của mình vừa mắt người xem thì phải nắm được những điều cơ bản như sắp xếp vị trí trong bức tranh, màu sắc sao cho hài hòa và điều quan trọng đó là bố cục và điểm nhấn của bức tranh. Vì vậy để tạo ra một tác phẩm mang ý nghĩa sâu sắc thì rất khó, làm sao để cho người ta thấy mình truyền đạt được gì từ tác phẩm của mình?.

Để có một bức ảnh đẹp phụ thuộc rất nhiều vào con mắt thẩm mỹ và cảm nhận của người xem, tuy nhiên một vài tiêu chí để so sánh và áp dụng chắc chắn sẽ làm bạn cảm thấy tự tin hơn về tác phẩm của mình.

Tuy nhiên cần nói một điều, đó là các quy tắc, định luật… chỉ giúp cho chúng ta có được các tấm ảnh hài hoà, đúng sáng… chứ không phải là tất cả để cho ta một bức ảnh đẹp, độc đáo… Nhiều người ủng hộ cho sự sáng tạo, họ ví von những quy tắc, định luật… giống như cái xe để tập đi. Khi chúng ta biết đi rồi mà lúc nào cũng khư khư bám vào nó thì chẳng khác nào người chưa biết đi vậy.

5 công thứ chuẩn mực của bó cục

  • Không bao giờ đặt chủ đề vào giữa tâm bức hình.
  • Tất cả các bức hình chỉ có một và một điểm mạnh duy nhất.
  • Đường cong chữ S là một trong những thủ pháp bố cục được ưa chuộng nhất.
  • Luôn luôn dẫn dắt cái nhìn của người xem đi vào bên trong bức hình.
  • Đường chân trời không bao giờ cắt ngang chính giữa mà luôn nằm ở một phần ba phía trên hoặc phía dưới của bức hình.

Cũng như vấn đề đúng sáng, độ nét, chi tiết… đó cũng là những cái đầu tiên bạn được học – nhưng thực tế một tấm ảnh có đủ những cái trên chưa chắc đã đẹp, và một tấm ảnh đẹp chưa chắc đã cần tuân thủ những nguyên tắc trên. Học, hiểu và vận dụng, biết bố cục, chụp đúng theo quy tắc về bố cục là khó – chụp theo kiểu phá bố cục mà đẹp được lại càng khó hơn.

Những nguyên tắc bố cục cổ điển (Tỷ lệ vàng)

  • Đường chân trời ở 1/3 hoặc 2/3 chiều cao bức ảnh.
  • Mỗi khuôn hình chỉ có một điểm mạnh.
  • Điểm mạnh này không bao giờ được đặt giữa tấm hình mà phải ở toạ độ 1/3 rộng x 1/3 cao.
  • Hướng ánh mắt người xem từ ngoài vào trong bức ảnh.
  • Tận dụng nét lượn chữ S nếu có trong bối cảnh.

Yếu tố căn bản trong bố cục ảnh

Nếu như vẽ tranh là hoạ sỹ đưa dần vào khung toan trắng những nét cọ để tạo ra nội dung và bố cục của nó thì trong nhiếp ảnh, người ta làm công việc ngược lại. Trong bố cục ảnh, có 6 chuẩn mực để bạn dựa vào, nhưng để các tấm ảnh có hồn, thu hút và tránh nhàm chán rất cần tới sự vận dụng linh hoạt.

Cả hội hoạ và nhiếp ảnh đều là nghệ thuật truyền tải thông tin thị giác và chịu sự chi phối của những nguyên lý căn bản về cảm nhận thực thể bằng ánh sáng. Nhưng nếu hội hoạ là nghệ thuật tổng hợp thì nhiếp ảnh là kỹ thuật phân tích. Khi vẽ tranh, hoạ sỹ đưa dần vào khung toan trắng những nét cọ để tạo ra nội dung và bố cục của nó. Nhưng trong nhiếp ảnh, người ta làm công việc ngược lại…

Quy tắc bố cục thiết kế mà designer cần biết

Với bối cảnh thực có sẵn nội dung và bố cục, tay máy phải thay đổi góc nhìn, sử dụng ống kính wide hay tele, xoay trở khuôn hình để chọn lọc những yếu tố xây dựng lên bức ảnh. Tuy nhiên, dù là thêm vào hay bớt đi các mảng khối trong khuôn hình, cả hội hoạ và nhiếp ảnh đều hướng tới cách xếp đặt hiệu quả nhất để thể hiện nội dung các tác phẩm. Trong kết quả cuối cùng, ở mức độ nào đó, cả tranh vẽ và ảnh chụp đều được đánh giá bởi một chuẩn mực về bố cục.

Khi đánh giá một bức ảnh, người ta xem xét nó trên những yếu tố căn bản về nội dung, màu sắc, trạng thái và hiệu ứng quang học. Nếu bố cục được nhấn mạnh trong khi các yếu tố khác bị khoả mờ, bản thân nó có thể là chủ đề của nhiếp ảnh.

Hầu hết các yếu tố căn bản này giúp truyền tải thông tin thị giác như điểm và đường nét, hình dạng, màu sắc, chất liệu bề mặt và độ tương phản đều liên quan đến bố cục bức ảnh. Người chụp ảnh dựa trên nhữngnguyên tắc này để phát triển kỹ năng sắp xếp các đối tượng trong khuôn hình.

Tìm ra tiết tấu hay mô thức xếp đặt trong bối cảnh

Đó là kỹ thuật rút ra logic về vị trí, sự xếp đặt các vật thể trong khuôn hình, chọn được góc đặt máy tốt nhất phản ánh tiết tất và mô thức trên các vật thể. Kỹ thuật này được ứng dụng nhiều đối với ảnh kiếntrúc, giao thông, dây chuyền sản xuất… Việc phát hiện logic xếp đặt trong một bối cảnh lớn phụ thuộc rất nhiều vào khả năng quan sát và xâu chuỗi của tay máy.Tuy nhiên, việc lạm dụng tiết tấu, thiếu suy ngẫm và phân tích sẽ dẫn đến những bức ảnh dập khuôn nhàm chán. Việc áp dụng hiệu quả bố cục này phải đi liền với các hiệu ứng ánh sáng, tạo bóng và góc đặt máy khác thường.

Ví dụ, một hàng cột tròn đều tăm tắp và sáng rõ trong nắng trưa sẽ không thể đẹp bằng bức ảnh chúng đứng trong ánh sáng xiên thấp hơi lệch phương ống kính. Nhờ nắng tạt ngang, bóng cột sẽ đổ dài tạo một hàng cột nữa nằm dưới đất, thân của chúng sẽ được “vê” tròn lẳn vì hiệu ứng chuyển sáng tối. Nếu đặt máy thật thấp dưới chân hàng cột với ống kính góc rộng, đầu của chúng sẽ sẽ chạm vào nhau và lao vút lên trời, rất thú vị. Nhiều khi các tiết tấu lại xuất hiện cùng hiệu ứng quang học và chỉ tác động vào ống kính ở một góc nhìn nhất định, vấn đề là phải tìm tòi và sáng tạo.

Thể hiện được kích cỡ vật thể hoặc khoảng cách

Kỹ thuật này giúp người xem ảnh hình dung kích thước của vật thể trong khuôn hình. Sử dụng tốt phép so sánh chênh lệch về kích thước có thể nêu bật được độ lớn của đối tượng trong bức ảnh. Ví dụ, nếu muốn minh hoạ độ lớn của một con voi nên đặt chú sáo bé như hạt gạo trên lưng nó. Ngược lại, khi chụp macro một bông hoa nhỏ, người ta nhấn mạnh mức phóng đại của bức ảnh bằng một chú kiến vàng lớn như con ong chúa. Vật thể làm mẫu so sánh nên thuộc loại hình ảnh quen thuộc, dễ hình dung kích thước như con người, ôtô, que diêm, cái bút… Có thể dễ dàng nhận thấy hiệu quả của thủ pháp so sánh khi xem những thước phim hoạt hình kinh điển về người khổng lồ, tí hon. Tay máy khi đứng trước bối cảnh hoành tráng hay vật thể quá lớn, anh ta dễ bị ngợp tới mức quên mất là cần một vật thể so sánh. Kết quả là bức ảnh sẽ còn cảm xúc mà anh ta đã trải nghiệm, mọi thứ sẽ chỉ giống như cảnh trên bàn hay những món đồ chơi của trẻ con.

Tạo sức hút cho điểm nhấn của bức ảnh

Vùng trọng tâm hay điểm nhấn của bức ảnh được thể hiện bằng kỹ thuật tạo độ tương phản, hay đường dẫn hướng. Theo nguyên lý thị giác thì điểm tương phản nhất trong khuôn hình sẽ thu hút thị giác, vùng xẫm sẽ nặngvà hút mắt hơn khoảng nhạt trắng. Mặt khác, ánh mắt người xem cũng sẽ di chuyển theo hướng chiếu của tia sáng trong khuôn hình, tức là đi từ chỗ nhạt nhất đến chỗ đậm nhất. Những đường cong, nét chéo kết thúc tại điểm nhấn sẽ dẫn ánh mắt người xem đến đó. Tuy nhiên, chúng cũng có thể gây hậu quả phân tán và khó hiểu nếu chỉ lệch hướng tới chủ đề chính.

Quy tắc bố cục thiết kế mà designer cần biết

Trong bố cục cổ điển, điểm mạnh của bức ảnh thường được đặt ở toạ độ giao nhau của đường 1/3 dọc và 1/3 ngang bức ảnh (gần 4 góc khuôn hình). Cách sắp xếp này đặc biệt phù hợp với cỡ phim 35 mm. Nhiếp ảnh hiện đại không bị lệ thuộc vào những công thức cổ điển. Thậm chí, những tay máy cách tân còn cố tính đặt chủ đề vào những vị trí oái oăm và điều đó lại gây sự chú ý và ấn tượng về bức ảnh. Thực ra, những tay máy này phải rất hiểu về Tỷ Lệ Vàng để có thể làm điều ngược lại và tạo nên hiệu quả thú vị. Giá trị cao nhất mà nhiếp ảnh hiện đại nhắm tới không hoàn toàn là cái đẹp, mà là cảm xúc và ấn tượng.

Đặc tính về cân bằng và trạng thái

Sự cân bằng trong bức ảnh sẽ quyết định trạng thái tĩnh hoặc động của nó. Nếu thủ pháp sử dụng đường chân trời nằm ngang chính giữa bức ảnh nhằm tạo nên cảm xúc tĩnh lặng, thì khi đặt nghiêng, đưa lên cao hay hạ xuống thấp sẽ cho hiệu quả động. Bức ảnh nhiều trời ít đất thì tạo cảm xúc nhẹ nhõm thanh cao. Còn khi đảo tỷ lệ này, những hiệu quả sẽ ngược lại. Mắt người xem có một đặc tính là bị thu hút theo hướng chuyển động của chủ đề. Do vậy, trong bố cục cổ điển các chuyển động phải hướng vào trong bức ảnh. Nhưng các nhiếp ảnh gia hiện đại lại không muốn người xem thấy ngay mọi thứ, họ đòi hỏi sự quan sát và suy ngẫm về thông điệp của bức ảnh, nên họ có thể không tuân thủ quy tắc này.

Nếu đã nói sáng tạo là vô hạn thì việc giới hạn các định dạng quảng cáo là không chính đáng. Song nhìn chung, dù phát triển sáng tạo đến đâu, bố cục dàn trang sẽ là một trong 10 định dạng sau đây:

1. Bố cục theo kiểu MONDRIAN

Quy tắc bố cục thiết kế mà designer cần biết

Đây là một trong những định dạng phổ biến nhất , tận dụng theo những đường kẻ dày hoặc vạch kẻ nhỏ nét màu đen và những khối tô đồng màu chia bản vẽ thành những ô hình chữ nhật, ô vuông ngang dọc. Cách vẽ này được đặt theo tên hoạ sĩ người Hà Lan Piet Mondrian, đặc biệt phổ biến đối với các nhà dàn trang báo. Dựa trên sự phối hợp tinh tế giữa ô khối và màu sắc, Mondrian vẫnlà một trong những nguyên tắc bố cục lý tưởng hiện nay.

2. Bố cục thiên về Chữ

Theo đúng như tên gọi, điểm nổi bật trong các định dạng bố cục này là chữ. Có hai lý do khiến nhà quảng cáo chọn theo bố cục này, đólà:

Thứ nhất, những ý tưởng cần diễn đạt quá phức tạp, quá quan trọng hoặc độc đáo, không thể diễn đạt bằng hình ảnh được.

Thứ hai, hầu hết các mẫu quảng cáo đều được trình bày theo kiểu “cửa sổ lớn” hoặc quá thiên về hình ảnh. Khi đó, một mục quảng cáo đầy chữ trầm lặng có vẻ như nặng nề nhưng lại rất nổi bật.

Do cách quảng cáo thiên về chữ tự bản thân nó trông có vẻ nghiêm túc hơn những cách khác, nên các chi tiết quảng cáo này thuờng được trình bày một cách cân xứng. Ví dụ như các hàng tiêu đề với phông chữ Roman đượccanh giữa, phần lời quảng cáo được bắt đầu bằng chữ cái kích thước lớn hơn và chia thành hai cột trở lên.

3. Bố cục kiểu Cửa sổ lớn

Cách trình bày này đặc biệt thích hợp với các tạp chí do chú trọng ưu thế về hình ảnh. Lợi điểm của bố cục “cửa sổ lớn” là phần hình ảnhvà phần lời không chồng lên nhau. Không có vấn đề “Nghệ thuật vị nghệ thuật” ở đây mà chỉ có không gian rộng lớn cho phần hình và chọn lọc chặt chẽ phần lời để có thể trình bày đủ trong phần không gian nhỏ còn thừa lại.

Các nhà thiết kế thường trình bày hình ngay sát lề và loại bỏ tối đa những phần không cần thiết nhằm tạo ấn tượng lớn cho người xem. Phía dưới hình là một hành tiêu đề canh giữa, phần lời quảng cáo có thể được trình bày dưới dạng hai hay ba cột. Để tạo mối quan hệ giữa phần hình và phần lời, các nhà thiết kế có thể cho in phần tiêu đề lên ảnh hoặc để tiêu đề màu trắng trên nền ảnh đậm, hoặc có thể dàn phần lời trong phần hình.

4. Bố cục dùng nhiều Panô

Thông thường, các nhà thiết kế dùng các ô pa-nô cùng cỡ và áp dụng hiệu quả ngắt âm để dẫn dắt người đọc đến hết nội dung quảng cáo. Tạo sự khác biệt về tỷ lệ bằng cách tạo các khối ô nội dung quàng cáo lớn hơn nhữngô đóng khung tiêu đề, chú giải và chữ ký. Các ô pa-nô này có thể áp dụng để trình bày một câu chuyện, hoặc đơn giản chỉ để trình bày một loại sản phẩm, như kiểu bàn cờ.

5. Bố cục dạng Khung

Bố cục dạng khung thừơng được dùng nhiều trên các báo hơn là trên tạp chí, giúp tách biệt mẫu quảng cáo khỏi rừng các quảng cáo khác. Theo dạng này các nhà thiết kế thường đóng khung phần trình bày hình ảnh theo một khung hình quản thận, phần trống còn lại dành cho phần tiêu đề và lời quảng cáo. Một biến thể khác là dành toàn bộ phạm vi cho phép để trình bày phần hình ảnh, phần chữ thường được in đen trên phần hình màu nhạt hoặc in trắng trên nền hình màu đậm.

6. Bố cục kiểu Chữ lớn

Sử dụng kiểu chữ trong thiết kế quảng cáo là cả một nghệ thuật. Bố cục dùng kiểu chữ lớn sẽ tạo ấn tượng bởi cách kết hợp hoàn hảo các kiểu chữ với nhau, tràn đầy cho cả một trang báo và tạo ấn tuợng cũng chỉ bằng các đường nét biến tấu của kiểu chữ. Thông thừơng, chúng ta liên hệ dạng quảng cáo dùng kiểu chữ lớn với các sản phẩm bán lẻ tiêu thụ chậm, nhưng các kiểu chữ tao nhã, thiết kế cẩn thận, có thể chọn màu ngả đen khi dùng ở kích thước lớncó thể thu hút được những khách hàng chú trọng về hình tượng. Các kiểu chữ có thể chạy sát nhau, không cần khoảng cách dòng hoặc chồng một phần lên nhau hoặc có thể chắp vá pha trộn để làm tăng cái hồn của mẫu quảng cáo.

7. Cảm hứng từ bảng Chữ cái

Vẻ đẹp của các chữ cái do các nhà thiết kế tạo ra nhiều thế kỷ trước đã tạo nguồn cảm hứng mới cho các nhà thiết kế quảng cáo. Nhữnghình dạng cơ bản của các chữ cái, cả chữ in và chữ thường đều có thể sử dụngnhư những mẫu cơ bản để sắp xếp các chi tiết của một quảng cáo.

8. Bố cục hình Bóng

Bố cục hình bóng được tạo ra từ các hình thù độc nhất của thiết kế quảng cáo. Hình bóng càng không theo quy định càng tốt. ta có thể xem xét nghệ thuật cắt chân dung bằng giấy trước đây để thấy được tính ưu việt của các hình bóng không theo quy cách so với hình bóng đúng quy cách. Nghệ nhân luôn dùng kéo cắt theo hình nghiêng, chứ không theo mặt chính diện. Nếu không khó ai có thể nhận diện được bức chân dung, các chân dung sẽ giống nhau, vì đường nét của khuôn mặt chính diện không thu hút người xem bằng đường nét vẽ khuôn mặt hình nghiêng. Bố cục hình bóng chính là cách trình bày theo hướng nhìn nghiêng.

9. Bố cục dạng Sống động

Bố cục dạng sống động là bố cục không thuộc một trình tự sẵn có nào. Với những hình khối đảo lộn, những kiểu chữ quá cỡ, hình trang trí kiểu mặt trời tỏa sáng, độ nghiêng và những thủ thuật tinh tế, bố cục này tuy không đạt được giải thưởng thiết kế nhưng rõ ràng nó sẽ giúp bán được hàng, ít nhất là đối với một loại hàng hóa nhất định và một đối tượng khách hàng nào đó. Nó làm cho người xem phải dừng lại, suy ngẫm và chính trong quá trình tìm hiểu sự khác thường này, người xem sẽ nhớ mẫu quảng cáo đó lâu hơn.

Bí quyết thành công của bố cục sống động nằm ở sự trung thành của nhà thiết kế đối với những nguyên tắc thiết kế cơ bản. Các chi tiết của mẫu thiết kế được sắp xếp theo từng đơn vị và các đơn vị này lại được sắp xếp thành mẫu thống nhất. khi có nhiều chi tiết cùng kích thước, các nhà thiết kế có thể đạt được một tỷ lệ vừa ý bằng cách kết hợp một số phần để có một đơn vị lớn hơn, nhằm tạo nên sự tương phản với các đơn vị khác trong cùng mẫu quảng cáo nhằm mang lại hiệu quả cao nhất khi thiết kế thương hiệu cho các doanh nghiệp.

10. Bố cục Câu đố bằng tranh

Câu đố bằng tranh là loại câu đố có các hình vẽ thể hiện từ ngữ hoặc âm tiết. Câu đố bằng tranh cải tiến là loại câu đố trong đó hình ảnh một từ hoặc cụm từ không được viềt ra mà được thể hiện bằng một hình vẽ. Các nhà quảng cáo sẽ không thể hiện mẫu quảng cáo dưới dạng câu đố vì tính rõ ràng rất quan trọng, nhưng có thể thổi phồng lời quảng cáo bắng cách chèn thêm vào một loạt hình minh hoạ. Các hình này có thể có cùng kích thước nhằm đem lại hiệu quả ngắt âm hoặc có thể khác kích thước để tạo sự đa dạng cho mẫu quảng cáo. Trong một số trường hợp, “lời quảng cáo” không có gì khác ngoài một loạt hình ảnh.

Trước khi bắt tay vào thiết kế, việc xem xét từng cách định dạng cơ bản sẽ rất hữu ích. Bạn hãy chọn một bố cục, khi bắt tay phác thảo, có thể trong đầu sẽ nảy sinh ra những biến thể mới. Khi kết hợp các biến thể ấy thành một bố cục thống nhất, bạn sẽ thấy sự tìm tòi tỉ mỉ này mang lại hiệu quả hơn cả mong đợi.

Các quy tắc bố cục trong thiết kế trên sẽ góp phần mang lại sự thành công cho bất kỳ Designer nào hoạt động trong lĩnh vực thiết kế thương hiệu.